Książka, która z miejsca stała się bestsellerem. Powieść, będąca debiutem literackim Harper Lee. Historia, za którą autorka dostała Nagrodę Pulitzera. A ekranizacja powieści z 1963 roku została wyróżniona Oscarem za najlepszy scenariusz adaptowany. Ponadczasowa, genialna, uniwersalna. To wszystko opisuje książkę „Zabić drozda”. Czy rzeczywiście to arcydzieło? Czy naprawdę jest to jedna z tych powieści, którą trzeba przeczytać przed śmiercią?

Historię opowiada nam kilkuletnia Jean Louise. Są lata trzydzieste XX wieku, Maycomb, małe miasteczko na południu USA. Jej ojciec, Atticus Finch, znany adwokat i głowa rodziny, podejmuje się obrony młodego czarnoskórego Toma Robinsona, oskarżonego o gwałt na białej dziewczynie. Od początku wydaje się jasne, że mężczyzna jest niewinny i jest ofiarą nienawiści na tle rasowym, jednak biała część mieszkańców miasteczka woli wierzyć kłamstwom szerzonym przez ofiarę i jej ojca. Ta z pozoru prosta sprawa urasta do rangi symbolu.  Ale to tylko jeden z dwóch wątków powieści. Kilkuletnia dziewczynka i jej brat są zafascynowani światem wokół nich, a głównie tajemniczym synem sąsiada, który nigdy nie wychodzi z domu. Choć wśród mieszkańców miasteczka jest on niebezpiecznym psychopatą i potworem, dzieci odkrywają straszną prawdę na jego temat, która z rzeczywistością wykreowaną przez otoczenie ma niewiele wspólnego.

Przyznam się Wam do czegoś – długo zastanawiałem się, jak ugryźć analizę tej książki. Bo z jednej strony ta książka ma wszystko, co trzeba i jest napisana naprawdę bardzo solidnie. Przede wszystkim ciekawy zabieg przedstawienia historii oczami małego, kilkuletniego, nieco naiwnego dziecka sprawia, że można odetchnąć z ulgą, bo już wiesz, że będzie ona płynna, nieskomplikowana i przyjazna czytelnikowi. To opis dość barwny i sugestywny, pozwalający nam poczuć atmosferę tamtych czasów. Ten sposób przedstawienia wydarzeń pozwala też zrozumieć, że dzieci często widzą więcej niż dorośli, nie skreślają człowieka tylko na podstawie plotek czy pomówień. Obdarzają miłością i zrozumieniem każdego bez względu na płeć, wiek czy rasę.

Wątek najważniejszy to problem rasizmu. Występuje on tutaj w najczystszej postaci. Czarnoskóry Tom jest oskarżony o gwałt na białej dziewczynie. Skazany przez otoczenie jeszcze przed rozpoczęciem procesu. Wyeliminowany przez społeczeństwo za tę okrutną zbrodnię. Nikomu tu nie przychodzi do głowy, że mógłby być niewinny, a wszelkie oskarżenia to czyste oszczerstwa. Autorka opisuje tu wciąż aktualne dzisiaj problemy tolerancji, braku zrozumienia, nierówności wobec prawa. Wszystko to prowadzi do napięć i konfliktów społecznych. Moralność ludzka w odniesieniu do innych, zwłaszcza o innym kolorze skóry, tutaj nie istnieje.

Ale właśnie tutaj dochodzimy do tej drugiej strony. Zabieg narratorski z małą dziewczynką jest ciekawy, ale nie zawsze. Muszę Wam powiedzieć, że pierwsza, dość długa część książki trochę mnie zmęczyła. Cały świat przedstawiony jest skupiony na dziecięcych zabawach, rozrywkach, spędzaniu wolnego czasu przez dzieci. Te ściany tekstu, które mnie powitały nie są zbyt zachęcające, bo na właściwą akcję powieści trzeba czekać dość długo. Pojawia się mnóstwo postaci, które ciężko zapamiętać. Oczywiście mają one później do odegrania swoją rolę w historii, jednak na początkowym etapie nie jesteśmy tego świadomi.

Zastanawiam się też nad uniwersalnością tej książki. Owszem, rasizm, dyskryminacja, brak tolerancji, niesprawiedliwość społeczna są dalej ważnymi problemami współczesnego świata. Jednak kiedy sięgałem po tę książkę, oczekiwałem, że być może odkryję w niej coś nowego. Być może jestem trochę za stary, by utożsamiać się z Jean Louise? Może wszystkie te problemy są mi znane i nie jestem w stanie wyciągnąć z nich żadnej dodatkowej lekcji? Ciężko mi to określić, ale przyznam, że płynie z tej książki jakieś przesłanie i mądrość, którą może nie tyle zapamiętam, co postaram się sobie utrwalić.

„Zabić drozda” to klasyk i bez wątpienia każdy powinien po nią sięgnąć. Nie wiem jednak, czy to arcydzieło. Ten osąd zostawiam Wam. Dla mnie to dobra książka, która powinna znaleźć się na liście każdego szanującego się miłośnika literatury. Ale myślę, że to historia skierowana do młodszych czytelników, którzy dopiero kreują sobie swój światopogląd, nie są świadomi problemów i zagrożeń współczesnego świata. Ta książka może im pomóc w tym, żeby pewne rzeczy poznać, a niektóre zrozumieć. Czy warto ją przeczytać przed śmiercią? Myślę, że tak.

Dodaj komentarz



Trending