
Wyobraź sobie najgorszy i najcięższy weekend, jaki tylko potrafisz. Załóżmy, że tak: w piątek trafiłeś na dywanik do szefa, bo sprawozdanie finansowe nie wygląda tak, jak powinno. W sobotę od rana sąsiad robi remont wiertarką udarową, a później całą noc słuchasz odgłosów imprezy w bloku naprzeciwko i zapętlonej wersji piosenki „Jesteś szalona”. Zamiast odpocząć, w niedzielę od południa zalewa Cię smutek, bo wiesz, że jutro poniedziałek i znowu trzeba będzie udawać, że wiesz, o co chodzi w Twojej pracy. I wtedy myślisz – nie no, gorzej być nie może.
I wtedy wchodzi Dostojewski, cały na czarno. I podaje Ci na tacy postać Rodiona Raskolnikowa. Gościa, który za chwilę udowodni Ci, że jak chcesz mieć naprawdę spieprzony weekend, wystarczy… zaplanować morderstwo.
Tak, dobrze pamiętasz. Rodion Raskolnikow to ten gość ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Któregoś weekendu wpadł na super pomysł, że świetnym sposobem na spędzenie wolnego czasu byłoby zamordowanie starej lichwiarki. Wyobrażasz sobie tę sytuację? No normalni ludzie to grają na konsoli, idą na ryby, na spacer, pobiegać czy na rower. Ale nie Rodion. On nie szuka prymitywnych rozrywek, tylko wchodzi w bardziej filozoficzne rozkminy. No i wymyślił, że jak rozwali komuś głowę siekierą, to być może uratuje tym świat. No i jak pomyślał, tak zrobił.
Musisz wiedzieć, że Rodion nie miał w sobie nic z prawdziwego zabójcy. Prawdziwi zabójcy, tacy z książek kryminalnych czy thrillerów, są zimni jak lód, wyrachowani, pewni siebie, z planem na ucieczkę i zatarcie śladów. A Rodion? No cóż… Myślał o sobie, że jest jednostką wybitną, a takim świat sprzyja. Nawet jeśli miał jakikolwiek plan, to od samego początku nie wyglądał on zbyt dobrze. Jakby się nad tym głębiej zastanowić, to w zasadzie poza samym zamiarem zabójstwa nie miał nic. Zero sensownej logistyki. Brak planu na ucieczkę, zero przykrywki, żadnego pretekstu i alibi. To tak, jakbyś planował napad na bank, ale zamiast maski miał reklamówkę z Biedronki i nadzieję, że się uda.
Samo zabójstwo też było niezłą parodią. Coś jakbyś próbował napisać własny kryminał, ale zamiast Agathy Christie wyszło Ci coś w stylu „Trudnych spraw”. Scena zbrodni była bardziej chaotyczna niż Twoje notatki ze szkoły średniej. A jego zachowanie? Gość nie miał nawet większego pomysłu, jak dokonać tego zabójstwa. Wszystko zrobił pod wpływem chwili, impulsu, byle jak, bo przecież posunął się za daleko, żeby się wycofać.
Najlepsze jest to, że Rodion Raskolnikow nie czuł satysfakcji ze swojego czynu. Wręcz przeciwnie. Spanikował. Bredził, zaczął się pocić, wszędzie dostrzegał oznaki, że wszyscy wiedzą, co zrobił i zaraz go złapią. Policjant spojrzał krzywo? Na pewno wie. Kot na podwórku zmrużył oczy? Wie. I zamiast cieszyć się swoją „wolnością”, chodził spocony, mamrotał do siebie i wyglądał bardziej podejrzanie niż typ, który wchodzi do sklepu w zimie w samym podkoszulku. Nie spodziewał się, że kara za jego czyn zacznie się w jego głowie dużo wcześniej niż ktokolwiek go dorwał. Miał tygodniowy maraton nerwicy, w którym każdy krok brzmiał jak odliczanie do wyroku. Sam zamknął się w więzieniu, zanim ktokolwiek inny zdążył mu otworzyć celę.
To naprawdę niezła historia. Nie patrz na to, że jest grubym tomiskiem i zazwyczaj analizowana przez poważnych ludzi z mądrymi minami, którzy w każdej recenzji uważają, że jest to arcydzieło o metafizyce życia. Owszem, to bardzo dobra książka. Ale nie żadna literatura filozoficzna. Dostojewski pisze w taki sposób, jakby robił Ci remont w głowie i to bez planów budowlanych. Jego styl nie jest ładny, nie jest lekki, zdecydowanie nie do czytania z kubkiem kawy i przy uspokajającej muzyce. To raczej klimat wagi ciężkiej – duszny, mroczny i wilgotny. Do tego dochodzi narracja. Absolutnie pokręcona. Raz Raskolnikow gada do siebie, potem z kimś, a czasem masz wrażenie, że gada z całą ludzkością. I na koniec kwintesencja – dialogi. To nie są naturalne rozmowy jak u sąsiada na grillu. To raczej pojedynki na filozoficzne teksty, gdzie każda postać to chodzący problem egzystencjonalny.
Absolutnie warto to przeczytać. Udowadnia jedną bardzo prostą rzecz. Że nie trzeba zabić lichwiarki, żeby mieć przerąbane. Wystarczy, że zrobisz sobie coś w rodzaju tripa myślowego w stylu Rodiona – nakręcisz się, wmówisz sobie, że wszyscy o Tobie wiedzą, a potem będziesz cierpieć jak po najostrzejszym kebabie nad ranem. „Zbrodnia i kara” to klasyk, który pokazuje Ci, jak samemu sobie spieprzyć weekend. Dostojewski pokazuje, że największe więzienie to te, które tworzymy sobie we własnej głowie. A my czytając to, możemy pomyśleć – dobra, nie jestem idealny, ale przynajmniej nie wyszedłem z siekierą na sąsiadkę z parteru.





Dodaj komentarz